Centrum Stomatologii Estetycznej i Implantologii Dentica Adres: Podmiejska 120, 42-400 Zawiercie, śląskie Tel: 601-530-037 Email: km.majewski@gmail.com 
Urazy w obrębie uzębienia zwykle dotyczą jednego zęba i najczęściej występują w przyśrodkowym lub bocznym siekaczu szczęki. Płeć męska zwiększa co najmniej dwukrotnie szansę na wystąpienie incydentu urazowego. Największy odsetek (71-92%) dotyczy dzieci i młodych dorosłych (do 19. roku życia), następnie wyraźnie spada po osiągnięciu 24.-30. roku życia (1).
Jednym z najpoważniejszych urazów zębowych jest całkowite zwichnięcie zęba (awulsja), co w przyszłości, pomimo zastosowanego prawidłowego leczenia, niesie ze sobą ryzyko ankylozy (resorpcji zamiennej), czyli procesu włączenia korzenia w stałą przebudowę kości wyrostka zębodołowego. Początkowe objawy kliniczne i radiologiczne mogą nie być uchwytne; w zaawansowanych przypadkach ząb traci swoją fizjologiczną ruchomość, a jego odgłos opukowy staje się wysoki (2). Odpowiednie postępowanie bezpośrednio po zwichnięciu (zabezpieczenie zęba we właściwym medium) znacząco przyczynia się do lepszego rokowania leczenia. Albertsson i wsp. przeprowadzili badania dla zębów stałych, w których uzyskano rezultaty: 47,4% przypadków ankylozy (przechowywanie 5 minut lub krócej na sucho przed umieszczeniem w ślinie), 76,8% (czas wysuszenia zęba od 5 do 20 minut), do 89,3% (powyżej 20 minut). Ponadto każda dodatkowa minuta braku działań w postaci replantacji zwiększa to ryzyko o 1% (pomimo obecności nośnika w postaci śliny). Również szansa dla powikłań w postaci ankylozy jest znacząco wyższa w przypadku zębów stałych z zakończonym rozwojem korzenia niż tych niecałkowicie uformowanych (3).
Podobne wnioski można znaleźć w pracy, której autorami są Lauridsen i wsp., gdzie w ocenie 400 całkowicie zwichniętych zębów stałych określono, w zależności od czasu przechowywania na sucho, ryzyko wystąpienia kościozrostu w zakresie: 33,9-60% (siekacze niedojrzałe) lub 59,4-86,4% (siekacze dojrzałe). Jednakże warto zwrócić uwagę na szansę prawidłowego wygojenia zęba pomimo jego długiego wysuszenia (ponad 60 minut), przez co zawsze należy rozważyć zabieg replantacji (4). U pacjentów dorosłych możliwy jest zabieg implantacji zęba (zwany również opóźnioną replantacją), gdzie pomimo długotrwałego przebywania zęba poza zębodołem, po jego odpowiednim przygotowaniu (min. chemiczne zabezpieczenie zewnętrznej powierzchni 2-proc. roztworem fluorku sodu) zwiększa się odporność korzenia na działanie osteoklastów i tym samym przedłuża się jego utrzymanie w jamie ustnej (5, 6).
Drugim typem resorpcji związanej z urazem jest zewnętrzna resorpcja zapalna. Jest ona ściśle związana z infekcją/kontaminacją bakteryjną systemu kanałowego oraz równoczesną utratą cementu korzeniowego. W większości przypadków klinicznie przebiega bezobjawowo (jedynie ząb nie będzie reagował na testy żywotności) aż do pojawienia się symptomów ostrych lub przewlekłych zapaleń okołowierzchołkowych. Obydwa typy resorpcji w pewnych przypadkach mogą pojawić się w tym samym zębie (7).
27-letnia pacjentka zgłosiła się do gabinetu Dentica w celu przeprowadzenia leczenia endodontycznego zęba po zwichnięciu całkowitym. Ząb 21 został replantowany i zszynowany w innym gabinecie specjalistycznym (Chirurgii Szczękowo-Twarzowej) 13 dni wcześniej.
W wywiadzie awulsja zęba nastąpiła w wyniku upadku z wysokości własnej. Przed zaopatrzeniem był przechowywany dwie godziny w suchości, a następnie dwie kolejne w mleku.
Pacjentka nie zgłaszała dolegliwości subiektywnych.
W badaniu stwierdzono złamania brzegów siecznych d. 21, 11 w obrębie zębiny, bez obnażenia miazgi. Ponadto odnotowano liczne pęknięcia w obrębie szkliwa wspomnianych zębów.
W badaniu żywotności uzębienie przednie żuchwy i szczęki wykazało pozytywną, prawidłową reakcję na chlorek etylu, z wyjątkiem zęba 21 (negatywny wynik badania). W badaniu opukowym jedynie ten ząb wykazał się większą wrażliwością. Nie stwierdzono kieszeni przyzębnych, przetok ropnych, obrzęków, przebarwień koron czy innych patologii.
Wykonane RTG (1) wykazało wyraźne, niewielkie rozrzedzenie struktury kostnej tkanek okołowierzchołkowych d 21 (czerwone strzałki). Niebieską strzałką oznaczono artefakt związany z uszkodzeniem czujnika; dobrze widoczna również szyna druciana.
Opisane badania kliniczne i radiologiczne wystarczyły do postawienia diagnozy w postaci martwicy miazgi zęba 21 z powodu urazu (awulsji) oraz złamań koron w obrębie szkliwa i zębiny zęba 21, 11.
Po rozmowie z pacjentką na temat postawionego rozpoznania, sposobu leczenia, rokowań, możliwych powikłań i uzyskaniu zgody przystąpiono do zabiegu.
Materiałem kompozytowym Enamel HRi (Micerium) odbudowano ubytki zębów 21, 11. Po założeniu koferdamu strepanowano komorę d. 21, ekstyrpowano martwą miazgę, kanał opracowano narzędziami Protaper Next (Dentsply Sirona) z pomiarem endometrycznym, obficie płucząc 5,25-proc. podchlorynem sodowym. Jako opatrunek dokanałowy zastosowano wodorotlenek wapnia nietwardniejący Biopulp (Chema-Elektromet), a komorę zamknięto materiałem Cavit (3M ESPE).
Po upływie miesiąca pacjentka nie zgłaszała znacznych dolegliwości (jedynie ból typu pulsującego wystąpił bezpośrednio po zabiegu, trwał dwa dni i ustąpił samoistnie). Na podstawie nowego RTG (2) stwierdzono poprawę stanu tkanek okołowierzchołkowych – zwiększenie beleczkowania kostnego tkanek okołowierzchołkowych; nie zaobserwowano resorpcji zewnętrznej ścian lateralnych. W badaniu CBCT (Green X™ 16, Vatech) wykluczono patologię powierzchni wargowej i podniebiennej (3); dokonano również pomiaru gęstości tkanki kostnej okołowierzchołkowej (za pomocą narzędzia Profil, 4), potwierdzając zadowalający rezultat dotychczasowego leczenia.
Adrian Dukat
Specjalista stomatologii zachowawczej z endodoncją